Беларусь
  • 1443
  • «Ніякай „беларускай мірнай рэвалюцыі“ пакуль што няма», — рэжысэр Сяргей Лазьніца


    Рэжысэр Сяргей Лазьніца на Вэнэцыянскім кінафэстывалі. Архіўнае фота.

    Сусьветнавядомы рэжысэр, ураджэнец Беларусі Сяргей Лазьніца ў інтэрвію Свабодзе — пра тое, чаму ня лічыць беларускі пратэст мірнай рэвалюцыяй; чаму раіць усім перачытаць аповесьць Алеся Адамовіча «Карнікі»; якая будзе будучыня ў Лукашэнкі і чаму катаваньні — гэта ня ўнутраная справа Беларусі.

    «Мірнымі дэманстрацыямі і ахвярным паводзінамі перамагчы гэтую ўладу немагчыма»

    — Сяргей, у вас ёсьць знакаміты фільм «Майдан», і вы калісьці расказвалі, што, калі прыяжджалі ў Кіеў, былі перакананыя, што Майдан пераможа, калі яшчэ гэта было не для ўсіх відавочна. Што вы думаеце пра беларускую мірную рэвалюцыю? Ці гэтак жа ўпэўненыя ў перамозе? Якім чынам і ў які пэрыяд гэта магчыма?

    — Я хацеў бы найперш сказаць, што я магу памыляцца, і мае думкі заснаваныя на тым, што я магу назіраць здалёку — наколькі гэта магчыма, атрымліваючы, у параўнаньні з тымі, хто знаходзіцца цяпер у Беларусі, даволі мізэрную інфармацыю. У сьнежні 2013 году на Майдане я быў і мог адчуць і настроі людзей, зразумець, куды гэта ўсё можа прывесьці. Цяпер такой магчымасьці ў мяне няма. Так што мае думкі — меркаваньні староньняга.

    Ніякай «беларускай мірнай рэвалюцыі», на мой погляд, пакуль што няма. Тое, што я назіраю, рэвалюцыяй не зьяўляецца. Гэта пратэст, які «мірным» назваць ужо складана. Ужо пралілася кроў, і праз зьбіцьцё і катаваньні прайшлі тысячы грамадзян. Гэты пратэст мае адну мэту — скінуць уладу Лукашэнкі, але мне незразумела, якім чынам гэтая мэта будзе дасягнутая. Я думаю, што мірнымі дэманстрацыямі і ахвярным паводзінамі перамагчы гэтую ўладу немагчыма.

    «Лукашэнка песьціў і нарошчваў структуры гвалту і тэрору. І насельніцтва ўсё гэта яму дазваляла рабіць»
    — Чым прынцыпова адрозьніваюцца беларуская мірная рэвалюцыя, ці як вы кажаце, беларускі пратэст, і ўкраінская Рэвалюцыя годнасьці? Што ў іх агульнага?

    — Украінская рэвалюцыя пачалася пасьля таго, як 30 лістапада 2013 году на Майдане паліцыя жорстка пабіла студэнтаў-пратэстоўцаў. Абурэньне людзей было настолькі моцным, што прывяло да мільённай дэманстрацыі ў Кіеве, акупацыі цэнтру гораду і ўтварэньню Майдана, які запатрабаваў ад улады пакараць вінаватых у зьбіваньні студэнтаў.

    У Беларусі пратэст пачаўся пасьля таго, як стала ясна, што ўлада сфальсыфікавала «выбары» прэзыдэнта. Але найперш трэба прызнаць, што ніякіх выбараў у Беларусі не было. Сытуацыя, калі напярэдадні выбараў арыштоўваюць і кідаюць у турму апазыцыйных кандыдатаў толькі таму, што яны кандыдаты ў прэзыдэнты краіны, ня можа называцца «перадвыбарнай кампаніяй». У гэтым выпадку мы можам гаварыць толькі пра захоп або прысваеньне ўлады. І ўлада была захоплена ня ўлетку гэтага году, а значна раней, калі мы ўспомнім абставіны папярэдніх «выбараў». Але чамусьці тады гэтыя трукі з імітацыяй «волевыяўленьня выбарнікаў» ня выклікалі такога абурэньня ў насельніцтва.

    Усё гэта працягваецца ўжо не адно дзесяцігодзьдзе, і гэты «совхозно-завхозный» стыль кіраваньня, здавалася, цалкам задавальняў насельніцтва Беларусі. Доўгія гады Лукашэнка душыў усё, што магло быць несьці хаця б самую нязначную небясьпеку для яго ўлады, песьціў і нарошчваў структуры гвалту і тэрору. І насельніцтва ўсё гэта яму дазваляла рабіць. Мне складана сказаць, што здарылася сёлета. Для мяне стаў поўнай нечаканасьцю і сам пратэставы рух, і такая колькасьць людзей, якія раптам усьвядомілі сябе грамадзянамі краіны і мелі сьмеласьць заявіць пра гэта.

    Для мяне гэтае пытаньне застаецца адкрытым. Што адбылося? Чаму народ трываў Лукашэнку дагэтуль і так рэзка адмовіў яму ў ляяльнасьці цяпер? Бо нічога кардынальна не памянялася ў Беларусі. Проста прайшоў час. 26 гадоў прымалі за «бацьку» і падпарадкоўваліся, выконвалі законы, плацілі падаткі, цярпелі дэкрэты, нават такі дзікі, як дэкрэт аб падатку на дармаедзтва, і нічога. І тут раптам нешта адбылося. Надакучыў? Стала немагчыма вытрываць? Чаму гэта раптам? Мне здаецца, што гэта важнае пытаньне і адказ на яго — ключ да разуменьня працэсаў, якія адбываюцца ў Беларусі.

    Вядома, рэвалюцыя ва Ўкраіне і пратэставы рух у Беларусі адрозьніваюцца. Калі б з такой жа жорсткасьцю дзейнічала ўкраінская паліцыя, разганяючы мірную дэманстрацыю, і з ізалятара выйшлі б шматлікія сьведкі катаваньняў і зьдзекаў, як на Акрэсьціна, я ўпэўнены, што гэта ўмоўнае «Акрэсьціна» ва Ўкраіне неадкладна разабралі б па цаглінках, як Бастылію. І ніхто ня змог бы спыніць людзей, таму што супраць 200 000 чалавек танкі не пашлеш. І людзі былі б у сваім праве, таму як улада творыць беззаконьне і тым самым пазбаўляе сябе якой бы там ні было легітымнасьці. Гэта ўжо ня ўлада.

    І замест таго, каб ісьці да Акрэсьціна, дзе яшчэ працягвалі катаваць захопленых у закладнікі суграмадзян, людзі пайшлі да нейкай там стэлы, да нейкай рэзыдэнцыі прэзыдэнта, як быццам яго лёс кагосьці яшчэ хвалюе. Я ня вельмі зразумеў, навошта туды хадзіць. У людзей была магчымасьць спыніць беззаконьне. І гэтая магчымасьць была ўпушчаная. Што і справакавала далейшы гвалт без якой-небудзь магчымасьці яму супраціўляцца. І такое становішча, на жаль, стала нормай. Момант быў упушчаны. Ва Ўкраіне такі момант упушчаны ня быў.

    «Зьмена аднаго тырана на іншага бязь зьмены самой сыстэмы ўлады ні да чога добрага не прывядзе»
    — Людзі ў Беларусі доўга і зь вялікімі ахвярамі разьвітваюцца з 26-гадовым праўленьнем Аляксандра Лукашэнкі. Магчыма, што менавіта цяпер адбываецца сапраўднае пахаваньне Сталіна, пахаваньне савецкай, камуністычнай, бальшавіцкай рэвалюцыі ў Беларусі...

    — Я б не сьпяшаўся ацэньваць падзеі такім чынам. Што значыць «разьвітваюцца з праўленьнем»? Гэта такая рамантычная формула. Разьвітваючыся са Сталіным, людзі прысягалі на вечную вернасьць яму, ягоным мэтадам кіраваньня і існаму ладу грамадзкага жыцьця. Наколькі я магу меркаваць, у Беларусі захавалася ў вельмі спэцыфічнай форме савецкая ўлада зь фіктыўнымі, як і ў СССР, органамі ўлады, з тым жа КДБ і структурамі гвалту, на чале якіх замест КПСС знаходзіцца адзін чалавек — адзіны кіраўнік, дыктатар.

    І, перш чым разбурыць гэтую сыстэму ўлады і такі тып грамадзкага ўладкаваньня і грамадзкіх адносін, неабходна разумець, а што, уласна, хацелася б пабудаваць і як гэта магчыма ажыцьцявіць. Фактычна Беларусі неабходна будзе прайсьці праз такія ж перамены, празь якія прайшлі краіны, якія ўваходзілі некалі ў СССР, і выбраць свой шлях: ці разьвівацца такім чынам, як разьвівалася Літва, Латвія і Эстонія, ці неяк інакш. Трэба вырашыць пытаньне ўласнасьці, будовы грамадзкіх інстытуцый, правасудзьдзя, парлямэнту, мясцовых органаў улады і гэтак далей, адмяніць «ручное кіраваньне» кшталту «бяруся за яйкі — алей зьнікае» і стварыць сыстэму ўлады, якая абапіраецца не на КДБ, а на грамадзянскую супольнасьць.

    Я ня ведаю, ці абмяркоўваюцца гэтыя пытаньні ў асяродзьдзі беларускай інтэлектуальнай эліты або хаця б у Каардынацыйнай радзе. Я пра гэта нічога ня чуў. А калі гэтыя пытаньні нават не ўздымаюцца і не абмяркоўваюцца, то зьмена аднаго тырана на іншага, бязь зьмены самой сыстэмы ўлады, ні да чога добрага не прывядзе. Сталін памёр у 1953 годзе, і ў той момант надламілася савецкая ўлада, але сіла інэрцыі цягнула краіну яшчэ трыццаць пяць гадоў.

    «Я ўжо зрабіў фільм пра беларускі пратэст. Гэта фільм паводле аповесьці Васіля Быкава „У тумане“»
    — Ці ёсьць у вас у плянах фільм пра мірныя пратэсты ў Беларусі? Мастацкі, дакумэнтальны? Якія чалавечыя гісторыі, сюжэты, трагедыі бачацца вам як рэжысэру найбольш цікавымі?

    — Мне здаецца, я ўжо зрабіў фільм пра беларускі пратэст. Гэта фільм паводле аповесьці Васіля Быкава «Ў тумане». Васіль Быкаў вельмі дакладна апісаў беларускі характар.

    — У чым вы бачыце прычыны жорсткасьці сілавікоў у Беларусі (катаваньні, зьдзекі, зьнявагі людзей). Ці толькі ў загадах справа?

    — Пра гэта пісаў Алесь Адамовіч у аповесьці «Карнікі». Я вельмі раю ўсім перачытаць гэтую аповесьць. Вядома, такая жорсткасьць узрушае, але калі ўспомніць нашу нядаўнюю крывавую гісторыю; успомніць грамадзтва, зь якога мы ўсе выйшлі; успомніць норавы, тую бязьлітаснасьць, тую непавагу да чалавека, сыстэмнае і руціннае беззаконьне, тады чаму зьдзіўляцца? У адрозьненьне ад Нямеччыны, дзе адбыўся Нюрнбэрскі працэс, які асудзіў нацызм як злачынны рэжым, у постсавецкіх краінах ніхто ніякага суду над камунізмам не праводзіў. Ні ідэалёгія, ні тыран, ні злачынцы ва ўладзе, якія зьнішчылі мільёны людзей, не былі асуджаныя. Камунізм як афіцыйная ідэалёгія быццам выпарыўся, але людзі затрымаліся ў той жа сыстэме нянавісьці і хлусьні.

    — Як доўга ў ХХІ стагодзьдзі ўзброеная меншасьць можа кіраваць большасьцю, якая яе не прызнае і ненавідзіць?

    — А мы ня ведаем, ці «меншасьць» гэта. Улада існуе да таго часу, пакуль большасьць грамадзян працягвае яе прызнаваць і ёй падпарадкоўвацца. Калі б рэжым Лукашэнкі сапраўды апынуўся ў меншасьці, то Аляксандра Рыгоравіча і яго паплечнікаў можна было б цяпер сустрэць па адрасе Oude Waalsdorperweg, 10, 2597AK, Гаага, Нідэрлянды.

    — Ці ёсьць у вас блізкія людзі, сябры ў Беларусі, якія пацярпелі ад рэпрэсій за апошнія паўгода? Катаваньні, арышты, звальненьне, вымушаная эміграцыя?

    — Вядома, ёсьць.

    — Якой вы бачыце будучыню Лукашэнкі?

    — «Макбэт», акт V, сцэна 8.

    «Як і ў выпадку з нацысцкім рэжымам, падобныя злачынствы ня могуць быць унутранай справай краіны»
    — Што б вы сказалі людзям у Беларусі, якія, ведаючы пра жорсткія рэпрэсіі ўладаў, працягваюць выходзіць зь мірным пратэстам ужо чацьвёрты месяц?

    — Я магу толькі выказаць ім сваю падтрымку і салідарнасьць. Вельмі хацелася б, каб і лідэры апазыцыі, хто можа і хто пакліканы да такой долі, прынялі гэтую ношу і сталі палітыкамі. Вось ужо амаль чатыры месяцы ў Беларусі робяцца злачынствы супраць чалавечнасьці. Дзейснай мерай магло б стаць стварэньне камісіі пры міжнародным трыбунале для збору матэрыялаў пра факты злачынстваў і асобаў, якія робяць злачынствы супраць чалавечнасьці.

    Гэтыя матэрыялы будуць пакладзены ў аснову будучага «Беларускага працэсу». Як і ў выпадку з нацысцкім рэжымам, падобныя злачынствы ня могуць быць унутранай справай краіны, яны ня маюць тэрміну даўнасьці, і я ўпэўнены, што гэты працэс адбудзецца, і магу сабе ўявіць, якая колькасьць людзей, ня толькі ў Беларусі, але і ва ўсім сьвеце, жадаюць, каб правасудзьдзе перамагло. Беспакаранасьць разбурае сыстэму права ня толькі ў краіне, дзе яна была парушаная, але і ўсюды, дзе правасудзьдзе пакуль што яшчэ існуе. Гэта пытаньне прынцыповае, і яно датычыцца ўсіх.

    Сяргей Лазьніца, 56 гадоў. Нарадзіўся ў Баранавічах. Рэжысэр мастацкіх і дакумэнтальных фільмаў. Аўтар мастацкіх карцінаў «Шчасьце маё», «У тумане» (паводле аповесьці Васіля Быкава), «Ціхмяная» (паводле апавяданьня Дастаеўскага «Кроткая»), «Данбас», і дакумэнтальных фільмаў «Блякада», «Цуд сьвятога Антонія», «Ліст», «Майдан», «Аўстэрліц», «Дзень перамогі», «Працэс», «Дзяржаўнае пахаваньне» ды іншых. Двойчы ягоныя працы ў былі прызэрамі Канскага кінафэстывалю — «У тумане» (прыз FIPRESCI ) і «Данбас» (прыз за рэжысуру).


    Ганна Соўсь
    Журналістка Радыё Свабода
    • нет
    • 0
    • +21

    22 комментария

    avatar
    Гарні слова про українців, але білоруси теж молодці, тільки гезунду не хватає — мабуть від довголітньої звички думати, що вони знайдуть розумніше рішення ніж ми. Але чи існує таке рішення? А причина, чому заворушились, мабуть у тому, що усвідомили відсутність перспективи не тільки політичної, а й економічної — тут «допомогу» санкцій та Росії дійсно важко переоцінити.
    +3
    avatar
    В період трансформації суспільства і держави «французька» реактивність низів є позитивним фактором і її збереження доцільне до відповідної трансформації верхів. Далі непогано мати «німецьку» модель активності низів з її довірою до компетентності влади та ініціативністю в економіці. На мій погляд, так процес проходить в прибалтійських країнах.
    +3
    avatar
    Нашли мне белоруса. «Сергей Владимирович Лозница появился на свет в маленьком белорусском городе Барановичи Брестской области 5 сентября 1964 года. Однако вырос мальчик в Киеве — его семья перебралась в украинскую столицу, когда он был совсем маленьким.»

    Кто не живёт в Беларуси — закройте рот. Люди, проживающие в других и чужих землях — можете сколько угодно прославлять иные народы, но выражаться в адрес беларусов вы не имеете никакого права. Беларусы совершают подвиг. Я каждый день ставлю себя на их место и задаю себе один и тот же вопрос — смогла бы я?

    Почему не поднялись раньше? Потому, что нас разобщали очень долго. Потому, что никто не знал кто встанет с тобой плечом к плечу. Всегда и везде с системой ты боролся в одиночку. В судах, в поликлиниках, в школах. Тебе просто отрезали все пути. Травили знатно. Не гнушались ничем. Если вам кажется, что цена не так уж высока, то возведите всё в квадрат — киньте на чашу весов всё тоже самое, только происходить это будет с вашим ребёнком. Жить можно? Да, конечно можно! Так и жили с крючком под жабрами. Каждый вдох-выдох медленно и не рыпаясь.

    Украинцы! Для меня было откровением встретить «западенцев» плохо говорящих на русском, украинских венгров, говорящих на венгерском. Беларусы так никогда не жили. Мы прошли разные пути. У нас отрезано всё, что позволяет отождествить себя с великим прошлым своего народа. Уж не знаю врождённая или привитая законопослушность — это характерная черта большинства сегодняшних беларусов. Я мою пластик перед утилизацией в посудомойке. Потому что это стадия качественной переработки отходов. Вы понимаете насколько сложно и невозможно мне будет нарушить закон?

    Не надо соревноваться — думати, що вони знайдуть розумніше рішення ніж ми, это чисто восточно-европейская привычка и в Вашем, vicgo, случае она означает, что Вы не принимаете то, что все люди разные. К примеру — у нас в городе украинская семейная пара набила чемодан барахлом в магазине, на кассе платили только за чемодан наивно полагая, что всё прокатит. Всё бы и прокатило на доверии к покупателю, если бы они хоть чипы поснимали. Знаю ли я более умное решение? Однозначно.
    +10
    avatar
    Плюс Вам, спадарыня, за коммент.
    Кроме пассажей про «белорусскость белоруса» и про чемодан.
    Не обобщайте — и не посланы обобщимы будете. :)
    +2
    avatar
    Liantsina
    сильно
    даже Росинский всплыл
    0
    avatar
    Liantsina сильно
    А плюсик за «сильно»?
    0
    avatar
    Почему не поднялись раньше?
    Много думал об этом. По-моему, Бабарико и «три сестры», промосковские они или нет, разбудили людей, заставили их поверить в себя, в свои силы, окинуть взором многострадальную нашу землю, и вызвали у многих то самое желание «людзьмi звацца». В век цифровых технологий и новых технологических укладов. Они уже вписали свои имена в историю, несмотря на все упреки в их адрес в том или в этом. Могли бы остаться неизвестными, но время и место выпало именно им.
    +7
    avatar
    Liantsina, якая вы беларуска, калі не пішаце на Мове.Мне ваш пост не спадабаўся, асабліва пра чамадан, украінцаў ды венграў.
    +1
    avatar
    Детский сад! Прямо кто не скача-тот маскаль
    -2
    avatar
    Согласен с Лянцинай полностью и безоговорочно! Всех мастей инородцы, политолухи, аналитеги, просто ябатьки и совки со всего мира нынче распушились на этой теме! Все-в сад
    -2
    avatar
    инородцы

    черная сотня©?
    0
    avatar
    Спадарыня Лянцiна, кстати, оценили как плюсиков по-лехкому срубить на Браме? Не меняя при этом «мировоззрения». В т.ч. от лживой модераторши Люды. Правильно: дождаться любого «неположительного» коммента Росинского.
    Зажгем? *Angel*
    0
    avatar
    Знаю ли я более умное решение? Однозначно


    поснимать чипы? )))
    0
    avatar
    Кто не живёт в Беларуси — закройте рот. Люди, проживающие в других и чужих землях — можете сколько угодно прославлять иные народы, но выражаться в адрес беларусов вы не имеете никакого права.

    широко шагаете© — так недалеко до сжигания книг на площадях и «хрустальных ночей» (
    0
    avatar
    У нас отрезано всё, что позволяет отождествить себя с великим прошлым своего народа

    судя по беларускому сегменту Интернета, вроде бы не все? а ВКЛ etc? ))
    0
    avatar
    Фильм Лозницы «В тумане» мне понравился. На мой взгляд, из современных про войну самый лучший.
    0
    avatar
    Фильм Лозницы «В тумане» мне понравился.
    Хороший фильм. Он кстати не сколько о войне, сколько об вечной дилеме белоруса перед лицом смерти — поиске оправданий собственному бездействию. Впрочем, «стихи» Быкова, все не сколько о войне сколько о человеке.
    +2
    avatar
    Лозница сразу сказал, что его взгляд — это взгляд со стороны, а не с Белоруси. Будьте более толерантны, даже если вам говорят не совсем приятные вещи. :)
    +4
    avatar
    Как только в статье прочел о революции на Украине и протестах в РБ — стало понятно, что чел глубоко не копает.
    Основное отличие: на Украине к 2013 было несколько кланов элиты, претендовавшей на власть, в РБ сегодня есть только один — Лу. Потому на Украине была задача спихнуть конкурента — Янука, а желающих сесть на престол было достаточно. А в РБ явно нет желающих, нет группировки элиты, желающих захватить власть. Потому и на Украине произошла передача/перехват власти группировкой Пороха у другой — Янука. А в РБ некому взять власть, Лу настолько зачистил полит поле, что пусто.
    Революции не было на Украине, там не изменились ни социальная структура, ни экономическая, произошла замена одного клана у власти другим и замена политики с б/м многополярной на прозападную. На революцию такое не тянет.
    0
    avatar
    На революцию такое не тянет

    не знаю, насколько Вы профессиональный эксперт в «революциях» (хотя имеете право на свое мнение ), но
    существует также мнение, что цветные революции являются естественным (хотя и необязательным) результатом развития общества на индустриальном этапе. Происходит это в том случае, когда существующий режим ограничивает гражданские свободы, а политические условия препятствуют устранению этих ограничений. Эта теория связывает цветные революции только с индустриальным этапом, поскольку в доиндустриальном обществе происходят крестьянские революции с тяжелыми последствиями для общества, как, например, французская революция, русская революция. На постиндустриальном этапе революций не бывает вообще, поскольку общество решает политические проблемы демократическими инструментами, в частности выборами[11]
    Википедия

    кроме того,
    В политической науке[5][6] революции делятся на социальные и политические:

    Социальные революции приводят к смене одного социально-экономического строя другим;
    Политические революции — к смене одного политического режима другим.

    там же

    PS ну и меряться, чья реврлюция «революционнее» imho movais ton
    0
    avatar
    В политической науке[5][6] революции делятся на социальные и политические:
    Сторонник более консервативного определения понятия «революция» — резкое изменение, серьезно изменяющее жизнь социума. А переход с чулок со швом на чулки без шва на революцию ИМХО не тянет. Тоже самое ИМХО — смена одного политического режима другим.
    Пример: смена королевской власти во Франции в конце 18-на 19 на власть императора. Формально — смена названия первого лица в политике страны. А фактически — смена правящего класса в стране. ИМХО, во Франции смена названия «король — первый консул — император» не революция. А вот смена правящего класса — с дворянства на буржуазию — на революцию потянуло.
    -1
    У нас вот как принято: только зарегистрированные и авторизованные пользователи могут делиться своим мнением, извините.