История
  • 590
  • 500 год беларускай кнізе. 10 наіўных пытанняў пра Скарыну, якія вы баяліся задаць


    Денис Мартинович

    news.tut.by/culture/554389.html

    Паўтысячагоддзя таму, 6 жніўня 1517 года, палачанін Францыск Скарына выдаў у Празе першую беларускую кнігу — Псалтыр. TUT.BY сабраў 10 пытанняў, прысвечаных гэтай падзеі, і паспрабаваў адказаць на іх максімальна проста.
    Читать полностью: news.tut.by/culture/554389.html

    1
    Чаму ўсе кажуць пра Біблію Скарыны? Ён жа толькі яе надрукаваў, сапраўдны аўтар — Бог і апосталы

    Не толькі надрукаваў. Скарына пераклаў святую кнігу, выкарыстоўваючы чэшскую Біблію 1506 года і Вульгату Ераніма (пераклад Бібліі на лацінскую мову, выкананы ў 4-м стагоддзі). У кожнай з кніг ён змясціў аўтарскую прадмову, на палях тлумачыў незразумелыя словы. Упершыню ў кірылічнай традыцыі Скарына ўвёў тытульны ліст, прамежкі паміж словамі, водступы-абзацы, а таксама адмовіўся ад скарачэнняў слоў. У пачатку кожнага раздзела з’явіўся кароткі змест. Такім чынам, перад намі выдавец, перакладчык і інтэрпрэтатар у адной асобе.

    2
    Скарына адразу надрукаваў усю Біблію пад адной вокладкай?

    Не. Палачанін паслядоўна надрукаваў 20 кніг Старога Запавету (таксама называецца лічба ў 23 кнігі — калі лічыць кожную кнігу Царстваў паасобку). Іх агульная назва «Бивлия руска, выложена доктором Франциском Скориною из славного града Полоцька, Богу ко ч(ес)ти и людем посполитным к доброму научению». Большасць з іх былі выдадзены ў 1517−1519 гадах, «Деания и посълания Апостольская» з’явіліся ў 1525-м. Вядома пра існаванне асобных рукапісных кніг Скарыны. Такім чынам, ён, магчыма, пераклаў усе кнігі Бібліі. Або ён не змог іх надрукаваць, або асобнікі не захаваліся.

    3
    Скарына друкаваў Біблію па-беларуску?

    Не зусім. Даследчыкі з розных краін называюць мову яго кніг па-рознаму. Але сэнс адзіны: гэта беларускі ці беларуска-ўкраінскі варыянт (рэдакцыя) царкоўнаславянскай мовы. Самае галоўнае, што Біблію Скарыны могуць зразумець і сучасныя беларусы.

    У арыгінале: «Понеже от прирождения звери, ходящие в пустыни, знають ямы своя, птици, летающие по воздуху, ведаюць гнёза своя; рибы, плавающие по морю и в реках, чують виры своя; пчёлы и тым подобная боронять ульев своих, — тако ж и люди, и где зродилися и ускормлены суть по Бозе, к тому месту великую ласку имають».

    Параўнайце пераклад на сучасную літаратурную мову: «Як ад нараджэння звяры, што ходзяць у пустыні, ведаюць ямы свае; птушкі, што лятаюць у паветры, ведаюць гнёзды свае; рыбы, што плаваюць па моры і ў рэках, чуюць віры свае; пчолы і тым падобныя бароняць вуллі свае — так і людзі, дзе нарадзіліся і ўскормлены, да таго месца вялікую ласку маюць».

    4
    Чаму Скарына пачаў сваю дзейнасць у Празе, а не на радзіме?

    Біблія немца Іагана Гутэнберга была надрукавана яшчэ ў першай палове 1450-х гадоў. З таго часу кнігадрукаванне імкліва пашырылася і ахапіла ўсю Заходнюю, Цэнтральную і Паўднёвую Еўропу. Друкарні дзейнічалі ў Італіі (з 1465-га), Швейцарыі (каля 1468-га), Францыі (з 1470-га), Бельгіі і Венгрыі (з 1473-га) і г. д. Выдавецкая справа ў Заходняй Еўропе знаходзілася на досыць высокім узроўні. Там Скарына мог знайсці сабе памочнікаў. А вось ва Усходняй Еўропе ніякіх друкарняў не было. Скарына быў першым. Ужо пасля друкаваныя кнігі з’явіліся ў Літве (1547), Расіі (1564), Украіне (1574).

    5
    Сярод перакладчыкаў і друкароў Бібліі Скарына які па ліку?

    Дакладнай статыстыкі ніхто не складаў. Тут не чэмпіянат па лёгкай атлетыцы. Так, вядома, да Скарыны Біблія ўжо была перакладзена і надрукавана на італьянскай і чэшскай мовах. Дзесьці пераклад адбываўся паралельна, але быў надрукаваны пазней (напрыклад, у Германіі гэтым займаўся знакаміты Марцін Лютэр). У любым выпадку, Скарына знаходзіцца ў групе еўрапейскіх лідараў. А ва Усходняй Еўропе яго першынство абсалютнае.

    6
    Для каго Скарына друкаваў Біблію?

    Яго папярэднікі прызначалі рукапісныя кнігі для патрэб царквы. Скарына першы ў славянскім свеце заявіў пра асветніцкую ролю друкаванай кнігі, якая была патрэбна для авалодвання мудрасцю і навукай. Цікава, што паперы большасці асобнікаў адрозніваліся грубым вырабам і таўшчынёй. Гэта рабілася наўмысна: Скарына імкнуўся зрабіць свае кнігі максімальна таннымі, каб яны былі даступнымі для простых людзей.

    7
    Які быў наклад Скарынаўскіх выданняў?

    Для сённяшніх чытачоў ён падасца невялікім (хоць дакладнай лічбы няма). Наогул, наклад кніг, якія выдаваліся да Скарыны, складаў 200−300 асобнікаў. Маюцца звесткі, што асобныя кнігі, якія выдаў Скарына, мелі да 1,5 тысячы асобнікаў. Таму з яго тыпаграфіі ў Празе выйшла да 10 тысяч кніг.

    Але і колькасць насельніцтва ў тыя часы была несупастаўляльная з цяперашняй. Нават у 1650 годзе, праз стагоддзе пасля Скарыны, на тэрыторыі сучаснай Беларусі жылі каля 2,9 мільёна чалавек. Колькасць людзей, якія ўмелі чытаць, была яшчэ меншай. Па падліках нямецкіх навукоўцаў, у першай палове 18 стагоддзя (праз 200 год пасля Скарыны) лічыць умелі каля 35% жыхароў сучаснай Беларусі (а чытаць жа яшчэ складаней, чым лічыць). Кнігі Скарыны былі арыентаваныя на ўсіх адукаваных людзей таго часу.

    8
    Гаворка пра мізэрную колькасць адукаваных людзей. Кім мы захапляемся?

    Але калі б не Скарына, колькасць такіх адукаваных людзей была б яшчэ меншай. Даследчыкі прыводзяць такі прыклад. У часы Скарыны адзін з перапісчыкаў, Мацей з Тарапца, перапісваў Біблію пяць гадоў (1502−1507). Памер яго кнігі не на шмат перавышаў аб’ём 23 выданняў Скарыны. За той час, пакуль Мацей перапісаў адну кнігу, Скарына надрукаваў тысячы асобнікаў. Для 16 стагоддзя гэта была сапраўдная рэвалюцыя.

    9
    Дзе можна ўбачыць кнігі Скарыны?

    На дадзены момант у свеце вядома ўсяго 519 асобнікаў кніг Скарыны. 353 з іх знаходзяцца на тэрыторыі Расіі, 47 — ва Украіне, па 28 — у Беларусі і Польшчы, 20 — у Славеніі, 18 — у Даніі, 11 — у Брытаніі і Германіі. Беларускія асобнікі вы можаце ўбачыць у Нацыяльнай бібліятэцы Беларусі, дзе працуе Музей кнігі. Днямі ў Мінску прайшла прэзентацыя кнігі «Сусветная спадчына Францыска Скарыны». У ёй упершыню пад адной вокладкай прадстаўлены ўсе кнігі Скарыны. Прычым, адразу на трох мовах (беларускай, рускай і англійскай). Зрэшты, асобныя выданні знакамітага палачаніна факсімільна перавыдадзены, таму чытач можа замовіць у бібліятэцы нават тыя выданні, арыгіналы якіх знаходзяцца за мяжой.

    10
    Што было б, калі б Скарыны не было?

    Хутчэй за ўсё, культурнае развіццё сучаснай Беларусі і суседніх краін запаволілася б, як мінімум, на паўстагоддзя. Бо дзейнасць Івана Фёдарава і Пятра Мсціслаўца (дзякуючы ім былі надрукаваны першыя кнігі на тэрыторыі Расіі і Украіны), асветнікаў Сымона Буднага і Васіля Цяпінскага грунтавалася на спадчыне славутага палачаніна. Без Скарыны не з’явіліся б яны.

    Так, усе вялікія ідэі лунаюць у паветры. Але вялікі чалавек — той, хто зможа адчуць іх, зразумець і дзякуючы ім змяніць свет і вызначыць яго развіццё на дзесяцігоддзі або нават стагоддзі. 500 гадоў таму ў Францыска Скарыны гэта атрымалася.

    22 комментария

    avatar
    «Не зусім. Даследчыкі з розных краін называюць мову яго кніг па-рознаму. Але сэнс адзіны: гэта беларускі ці беларуска-ўкраінскі варыянт (рэдакцыя) царкоўнаславянскай мовы.

    А как автор называл свою мову даследчкам в принципе все равно». (с форума Тут. бай)

    0
    avatar
    Белорусские националисты самые настоящие фальсификаторы истории. Даже Библию Скорины с предисловием Скорины, что это «Библия русская» они упорно именуют нерусским языком.
    -1
    avatar


    закапайце вочы, або акуляры пратрыце, пан саврамшы.
    0
    avatar
    И вы в числе фальсификаторов, Алина.

    Злостный фальсификатор и пропагандист некой БНИ.
    0
    avatar
    как автор называл свою мову даследчкам в принципе все равно». (с форума Тут. бай)
    И это правильно.
    Белорусские националисты самые настоящие фальсификаторы истории. Даже Библию Скорины с предисловием Скорины, что это «Библия русская» они упорно именуют нерусским языком.
    Не националисты, а просто филологи. Да и сам Скарына так повелел: «Повелел есми Псалтырю тиснути рускыми словами а словенскым языком» :P
    0
    avatar
    В Русском государстве книги Скорины были сожжены как еретические и написанные на территории, подвластной римской церкви, а сам Скорина изгнан именно как католик
    Библия для русских = исполнение заказа на языке заказчика.
    Такое может быть?
    0
    avatar
    Белорусские националисты самые настоящие фальсификаторы истории. Даже Библию Скорины с предисловием Скорины, что это «Библия русская»
    Ну там не написано «русская», написано «рускя». Не лингвист, на этом мои наблюдения закончены.
    Ну слово «белорусская» на тот мент не существовало слово «русское» несло совсем другой оттенок.
    Русские историки не считают первопечатником Скарыну. Казалось бы почему, видимо потому, что не на русском он всё печатал, в современном понимании.
    +1
    avatar
    «Катэгарычна выступаю супраць так званага „дзяржаўнага двумоўя“ як спосабу выціснуць беларускую мову з усіх сфэраў дзяржаўнага жыцьця. Спрабую адказаць, чаму многія самабытныя рысы беларускай мовы мы павінны цяпер вывучаць ня ў школе і нават не ва ўнівэрсытэце, а самастойна раскопваючы архівы ды даўнія кнігі», — заявіў мовазнаўца.

    www.svaboda.org/a/28662800.html

    Ось так. Все про*ал на ниве своего пещерного национализма, но так и не поумнел. Щас книжки пишет пра мову. Угу, о-очень „актуально“. 8-)
    -1
    avatar
    книжки пишет пра мову. Угу, о-очень „актуально
    Кто на что учился — книжки то он по своему профилю пишет. И по нём видно, что счастлив — прямо светится от того, что занят любимым делом. А всё, что написал Монро, хранится от силы неделю, даже если и актуально для нас, брамчан. Для всех семерых. ;)
    +2
    avatar
    И подозреваю его книжки и моя писанина в истории не останутся. :D
    0
    avatar
    Ну Вечорка то в историю вошел без сомнения. *Angel*
    0
    avatar
    Я бы сказал, что как неудачный националист вошел. И Позняк тоже. Я их называю националисты-утописты.

    После Позняка останутся фото и его некоторые книги. Одна мне даже понравилась. «Гутарки з Антонам Шукелойцем». От Вячорки? Ну, если грамматика какая? :)
    0
    avatar
    Гляжу на него и даже не уверен, что захват власти был его политической целью. Политическим лидером Вечорку назвать трудно, и оценивать лучше по другим критериям: как филолога, культурного деятеля и т.п. Уж скорее, политический деятель у нас пан Монро: буржуазный националист-западнорусист и диктатор. Ну кто ж его не знает. :D
    0
    avatar
    Ну, национализм вы мне напрасно шьете.
    0
    avatar
    А кто носится с националистическими идеями, что беларусы — это настоящие русские; «отнимем у москалей их самоназвание» и т.п.?
    0
    avatar
    А кто носится с националистическими идеями, что беларусы — это настоящие русские;

    А кто называл их русскими до Петра Первого? Москалями они назывались у соседних народов и в Европе. Не было России. Была Московия или Тартария.
    0
    avatar
    Зачем оскорблять прагматичных людей. Они на этом денех зарабатывают.
    0
    avatar
    Неполные факты и их трактовка в угоду политическому моменту. У Скорины не было денег на печатание книжек. Профинансировали печатание библии пражские евреи. Вот поэтому книжки были на грубой бумаге и дешёвые. Славянский язык с русскими словами есть церковнославянский язык с словами народов Белоруси, Украины и России. Церковнославянский язык — древний болгарский язык. После напечатания библии Скорина повёз её в Москву в РПЦ и там её не приняли.
    0
    avatar
    Меценатами Скорины были Богдан Онков, Якуб Бабич, а также князь, воевода трокский и великий гетман литовский Константин Острожский.
    Кто из них пражский еврей? И зачем пражским евреям спонсировать издание библии? Надеялись загнать втридорога, или что?

    В Москву Скорина возил книги уже после того, как прожил 14 лет в Вильне и Кенигсберге, т.е печатал в Праге библию явно не для рпц.
    0
    avatar
    … гетман литовский Константин Острожский.

    Кстати интереснейшая личность этот Константин Острожский. В лекциях Клима Жукова о нем услышал впервые — лекция о битве на реке Ведроше. Чистокровный русский, при этом бился с русскими насмерть. Попал в плен к московитам, через год бежал и продолжил свою войну.

    Так он еще и причастен к выпуску библией Скориной — питерским! Очень интересно!
    0
    avatar
    Сомнительно, что-бы виленское руководство спонсировало издание книг в Праге, но не исключаю такой возможности.
    Евреи спонсировали издание библии на кириллическом шрифте потому как это подрывало власть римского папы. Многие евреи поддерживали изменения в католической вере и начало реформации. Мартин Лютер был за гуманное отношение к евреям. Легко что-то поддержать, отдолжив деньги.
    Типография в те времена это был хайтек. Печатание книг это стоило дорого. Где-то видел, не помню где, не в инете, что евреи Вильни взяли деньги у евреев Праги для создания типографии Скорины в Вильне.
    Скорина не инженер — изобретатель, он врач и доктор искусств. Его первое высшее образование в 1504г. было получено в Кракове. В это время в Кракове живёт на персональной королевской пенсии очень интересный старичок — немец (франк) — католик Швайпольт Фиоль. Он изобретатель. Его типография до 1494г. печатала религиозные книги кириллическим шрифтом. Это была первая типография на кириллическом шрифте в ВКЛ. Рынок насытился и типография закрылась. Фиоль занялся другими техническими делами.
    Моя гипотеза что Скорина и Фиоль встречались.
    В Москву Скорина ездил, это из следует письма короля Сигизмунда I, но неизвестно когда. Промежуток от 1522 до 1535г.
    0
    avatar
    Чистокровный русский, при этом бился с русскими насмерть.
    Якіх руССкіх. Дзе напісана, што ён сябе называў нават «рускім»? Да крыві гэта не мела адносінаў — да вызнаньня веры мела. І да маўленьня — мела.

    На працягу шасці месяцаў (з жніўня 1440 г.) Ісідар знаходзіўся ў ВКЛ, наведаў Вільню, Тураў і іншыя гарады, быў дружалюбна прыняты ў Смаленску і Полацку, выязджаў у Кіеў, дзе 5 лютага 1441 г. абвясціў Фларэнтыйскую ўнію ў саборы Святой Сафіі. Прызначыў біскупа Уладзімірскага і Брэсцкага Данілу, які пазней адрокся ад Ісідара. Праваслаўная шляхта ВКЛ добразычліва прымала Ісідара. Граматай кіеўскага князя Аляксандра Алелькі былі амаль афіцыйна прызнаныя паўнамоцтвы новага мітрапаліта.

    Найбольшым поспехам дзейнасці Ісідара ў Польшчы і ВКЛ было выданне каралём Уладзіславам у 1443 г. прывілея аб ураўноўванні ў правах і прывілеях духавенства абодвух абрадаў у адпаведнасці з пастановамі Фларэнтыйскага сабора.
    Konstanty Iwanowicz Ostrogski herbu własnego Ostrogski (ur. ok. 1460, zm. 10 sierpnia 1530) – książę, hetman najwyższy litewski w latach 1497–1500 i 1507–1530, wojewoda trocki od 1522 roku, kasztelan wileński od 1511 roku, starosta upicki, namiestnik bracławski i winnicki w 1497 roku, starosta bracławski, starosta łucki w latach 1507–1522, marszałek ziemi wołyńskiej w latach 1507–1522.

    У 1498-1501 гг. на мітрапаліцкай кафедры ў Наваградку сядзеў Іосіф І Балгарынавіч, прыхільнік далучэння Праваслаўнай царквы ВКЛ да Фларэнтыйскай уніі. Ён паходзіў з шляхецкага роду Балгарынавічаў, з'яўляўся блізкім сваяком Івашкі Сапегі, пісара вялікага князя літоўскага Аляксандра, і меў радавы маёнтак у Слуцкім павеце. Да пастаўлення на мітраполію быў ігуменам слуцкага Троіцкага манастыра, потым — епіскапам Смаленскім. У 1497 г. Іосіф І Балгарынавіч, верагодна, звярнуўся да патрыярха Ніфанта II з лістом, просячы яго выказаць сваё меркаванне аб Фларэнтыйскай уніі. У зваротным лісце ад 5 красавіка 1497 г., аўтэнтычнасць якога, аднак, ставіцца некаторымі даследчыкамі пад сумнеў, Ніфант заклікаў Літоўска-Наваградскага мітрапаліта трымацца ўніі, але захоўваць пры гэтым усе ўсходнія традыцыі.

    Маскоўская дзяржава, якая вясной 1500 г. пачала буйны наступ на ВКЛ, выкарыстала гэту рэлігійную праблему як падставу, даказваючы, што абавязкам Масквы з'яўляецца абарона аднаверцаў, якіх мітрапаліт Іосіф па ўказанні кіраўніка ВКЛ нібы прымушаў пакарацца Рыму.

    Схізматыкі-маскалі, якія назначылі сябе крыжаносцамі, былі самымі праўдзівымі прадаўжальнікамі рускасці, якая завяла моду хрысціць ў рабства з самага пачатку. Прадаўжае дагэтуль — зараз крысчан і даўнбасцаў. За язык русскі вайну развязалі — русскія.
    0
    У нас вот как принято: только зарегистрированные и авторизованные пользователи могут делиться своим мнением, извините.